Gebroken diensten: voor de één een slimme oplossing, voor de ander een bron van frustratie.
In de zorg kom je ze regelmatig tegen. Maar wanneer mag je ze eigenlijk plannen? Wat zegt de cao? En hoe voorkom je dat je onbewust de Arbeidstijdenwet overtreedt?
In dit artikel leggen we helder uit wat een gebroken dienst is, wanneer deze is toegestaan en hoe je er als planner of organisatie verstandig mee omgaat.
Ik sprak met een collega over het rooster voor komende week, we hebben helaas weer een aantal knelpunten. Zij noemde een “gebroken dienst” als mogelijke oplossing, wat is dat precies?
Met een gebroken dienst wordt bedoeld dat je werktijd onderbroken wordt voor tenminste een uur. Je werkt dus bijvoorbeeld van 12:00-15:00 en vervolgens van 18:00-21:00.
Ok, gebroken op die manier dus! Maar mag je dat zomaar inroosteren?
In de basis is het een dienst die uit twee delen arbeid bestaat met daarin een lange onderbreking. CAOs en roosterhandboeken stellen voorwaarden aan wat een gebroken dienst is en hoe vaak deze mag worden ingepland.
De cao maakt een onderscheid tussen intramuraal (verpleeg- en verzorgingstehuizen) en extramuraal (thuiszorgorganisaties).
Het is niet toegestaan een gebroken dienst aan de medewerker op te dragen, tenzij het op eigen verzoek is. Met een gebroken dienst wordt bedoeld dat je werktijd onderbroken wordt voor tenminste een uur en maximaal drie uur.
Het is mogelijk de diensten van de medewerker eenmalig te onderbreken zonder dat deze onderbreking werktijd of een pauze is. Dit mag maar één keer per dag zonder overleg. De andere voorwaarde is onder meer dat je minimaal 2 x 2 uur aaneengesloten arbeid moet verrichten.
Alleen onder bepaalde voorwaarden dus. Lijkt me maar lastig zo’n gebroken dienst, waarom zou je dat willen?
Vanuit arbeidsperspectief kan een gebroken dienst echt uitkomst bieden: denk aan een ziekenhuis waar de piekmomenten aan het begin van de dag en einde van de middag zijn, door bijvoorbeeld het bezoekmoment van de artsen. Om deze piek op te vangen moeten extra medewerkers geroosterd worden, terwijl er rondom de lunch juist minder werk is en sprake van een overschot. Met een gebroken dienst kun je de pieken opvangen zonder te werken met een arbeidsoverschot.
Duidelijk. Maar voor een werknemer zijn er geen voordelen toch?
Dat is niet helemaal waar! Voor sommige medewerkers kan dit een uitkomst zijn om zo diensten te combineren met privéafspraken. Denk aan zorg voor schoolgaande kinderen of mantelzorg waarbij er gedurende de dag verplichtingen zijn op een bepaald moment maar er daar omheen wel gewerkt kan worden. Ook kan vanuit huis werk goed gecombineerd worden met gebroken diensten en kan de medewerker de dag onderbreken om naar de sportschool te gaan of een rondje hard te lopen. Het zelf kunnen indelen van tijd draagt bij aan de werkprivébalans en kan de vitaliteit van medewerkers verhogen.
Zo had ik er nog niet over nagedacht… zo’n gebroken dienst kan dus best een uitkomst zijn als het past in jouw persoonlijke situatie. Waar moet je rekening mee houden in het plannen?
Vooral reisafstand is belangrijk tussen de werklocatie en thuislocatie. Een gebroken dienst waarbij beiden diensten op één locatie worden gewerkt leidt tot extra reisbewegingen. Dit is niet wenselijk. Daarnaast kan het voor de medewerker ook averechts werken: als je een langere reistijd hebt ben je wellicht net weer thuis voordat je weer naar de locatie moet, dan blijft er weinig tijd over voor andere afspraken. Voor werk waarbij er sowieso wordt gereisd, kan het juist uitkomst bieden. Denk aan extramurale zorg waarbij cliënten worden bezocht. Deze afspraken kunnen geclusterd worden om de vrij geplande tijd heen, waardoor er in totaal minder wordt gereisd en ook op de momenten van de dag waarop het minder druk is.
Ok, helder. Waar moet er nog meer rekening mee worden gehouden?
Check de arbeidstijdenwet! De ATW kent geen definitie van een gebroken dienst. De ATW zegt wel wat dan een dienst is: dit is een periode waarin arbeid wordt verricht, die wordt voorafgegaan en gevolgd door een periode van 8 uur onafgebroken rust. Zie hiervoor artikel 5.3, lid 2 en 3. Ook moet je bij het toepassen van een gebroken dienst de minimale rusttijden in de gaten houden. Dat moet in iedere 24 uur een periode van minimaal 11 uur zijn. In uitzonderlijke gevallen mag deze periode worden ingekort naar 8 uur onafgebroken rust.
Dat zijn veel regels! Hoe houd je dat allemaal scherp?
Hoeveel mag ik per week werken?
Let op! Wordt er in de nacht of met geconsigneerde diensten gewerkt, dan gelden er andere regels.
Geen probleem, 40 uur per week werken past prima binnen de ATW.
Wat is het minimaal aantal uur per week?
Hoeveel uur dagelijkse rust moet er in een rooster zitten?
De periode van 24 uur start wanneer de dienst aanvangt.
Wat was ook alweer de definitie van een dienst? Dit is een periode waarin arbeid wordt verricht, die wordt voorafgegaan en gevolgd door een periode van 8 uur onafgebroken rust. Om deze stap goed te kunnen maken, kijken we dienst per dienst na of de minimale dagelijkse rust gehaald wordt.
Ok, er komt dus nog best wat kijken bij die gebroken diensten! Wat als ik wil voorkomen dat gebroken dienst gepland moeten worden?
Het lastige hieraan is het spanningsveld tussen werkgeversbelang, werknemersbelang en de rol van de patiënt/cliënt.
Het is echter in het belang van de werkgever om juist gebroken diensten te voorkomen. Vaak is het een samenkomst van omstandigheden die maakt dat gebroken diensten als onprettig worden ervaren. Een analyse van het personeelsaanbod en de zorgvraag moet de volgende punten inzichtelijk maken:
Het antwoord op deze vragen maakt inzichtelijk aan welke knoppen een organisatie kan draaien binnen het spanningsveld werkgever-werknemer-cliënt/patiënt.
Stap drie – wat is de zorgvraag op welk moment van de dag - is essentieel bij het voorkomen van gebroken diensten. Bij deze stap moet de organisatie zich afvragen of de zorgvraag bijvoorbeeld niet te spreiden is, zodat deze minder geconcentreerd is op bepaalde momenten van de dag. Maak het planbaar werk inzichtelijk en bepaal of dit vast of flexibel is.
Dus in plaats van dat de diensten van de medewerkers wordt aangepast aan de vraag, gaan we de vraag meer sturen naar de beschikbaarheid van de medewerkers?
Precies! Je gaat de vraag aanpassen naar de beschikbare capaciteit. Denk aan het eerste voorbeeld: is het misschien mogelijk om het bezoek van artsen meer te spreiden zodat de piekmomenten niet alleen aan het begin en einde van de dag zijn?
De stappen hierboven geven een organisatie de mogelijkheid om gebroken diensten tot een minimum te beperken en maken dat de medewerker zich meer tevreden voelt. Maar in sommige situaties kan een gebroken dienst voor medewerker én werkgever uitkomst bieden. Doe dit dan in goed overleg, houd rekening met reisbewegingen en check de arbeidstijdenwet.